KARS’TA YATIRIM TEŞVİK VE DESTEKLERİ

limize yatırım yapmak isteyen girişimcilere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı başta olmak üzere Ticaret Bakanlığı, KOSGEB, TKDK, SERKA, Tarım ve Orman Bakanlığı, İŞKUR ve TÜBİTAK önemli oranlarda ve tutarlarda destekler sağlamaktadır.

YENİ YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ (SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI)

  • Ülke ekonomisi son yıllarda belirli dönemlerde önemli büyüme hızları yakalamasına rağmen, kalkınmada aynı hızla yol alınamamış ve sonuçta bölgeler arasındaki sosyoekonomik gelişmişlik farkları ortadan kaldırılamamıştır. Bölgesel kalkınmayla birlikte üretim ve istihdamı artırmayı, uluslararası rekabet gücünü yükseltmeyi, yabancı sermayeyi ülkeye çekmeyi ve inovasyon faaliyetlerini hızlandırmayı amaçlayan yeni teşvik sistemi; o dönemki Ekonomi Bakanlığı tarafından eski teşvik sisteminin revize edilmesiyle 2012 Haziran’da yürürlüğe girmiştir. 
  • 2018’de tekrar revize edilen, önceki yıllara göre daha kapsamlı destekler sağlayan ve ilgili hizmetleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlanan yeni teşvik sisteminde; genel, bölgesel ve büyük ölçekli teşvik uygulamalarına öncelikli yatırımların ve stratejik yatırımların teşviki de eklenerek uygulama sayısı 5’e çıkarılmıştır.
  • Eski teşvik sisteminde daha önce 4 grupta toplanan iller, yeni teşvik sistemiyle birlikte sosyoekonomik gelişmişlik düzeyleri dikkate alınarak 6 bölgede toplanmıştır. İlimiz Kars; Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van, Bozcaada ve Gökçeada ile birlikte 6. bölgeye dahil edilmiştir. Sistem, 6. bölgeye diğer bölgelere göre daha yüksek oranlarda destek sağlamakla birlikte gelir vergisi stopajı desteği ve sigorta primi (işçi hissesi) destekleri sadece 6. bölgede uygulanmaktadır. Ayrıca yeni teşvik sistemi ile ülke genelinde Organize Sanayi Bölgelerine (OSB) yapılacak yatırımlara ek teşvikler getirilmiştir.
  • Yeni teşvik sistemi 5 teşvik bileşenine göre oranları değişmekle birlikte aşağıdaki destek unsurlarına sahiptir:
  • Gümrük vergisi muafiyeti-Vergi indirimi-Yatırım yeri tahsisi-Sigorta primi işveren hissesi desteği-Faiz desteği-Gelir vergisi stopajı desteği-Sigorta primi (işçi hissesi) desteği-Katma değer vergisi (KDV) istisnası-KDV iadesi
  • Tüm bölgelerdeki yatırım teşvik belgeli yatırımlarda emlak vergisi, damga vergisi ve harç muafiyetleri de uygulanmaktadır.
  • Teşvik sisteminden kimler yararlanabilir?
  • Türkiye’deki Yatırım Teşvik Programı kapsamındaki uygulamalarla sağlanan desteklerden, her bir uygulamanın gerektirdiği koşulları sağlamak kaydı ile; •Gerçek kişiler, adi ortaklıklar, sermaye şirketleri, birlikler, kooperatifler, iş ortaklıkları, •Kamu kurum ve kuruluşları, •Kamu kuruluşu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üniversiteler, •Dernekler ve vakıflar, •Yurt dışındaki yabancı sermaye yatırımları teşvik sisteminden yararlanabilir. Yabancı şirketlerin Türkiye’deki şubeleri ile ayrıca yabancı kişiler veya yabancı şirketlerin Türkiye’de kurdukları şirketler de teşvikten faydalanabilirler. %100 yabancı ortaklı veya kısmen yabancı ortaklı Türkiye’de kurulmuş ya da kurulacak şirketler de yeni teşvik sisteminden yararlanır.

1) Genel Teşvikler: Bölge ayrımı yapılmaksızın teşvik edilmeyecek yatırım konuları ile diğer teşvik uygulamaları kapsamında yer almayan ve belirlenen asgari sabit yatırım tutarı şartını sağlayan tüm yatırımlar KDV istisnası (makine ve teçhizat ithal ve yerli teslimleri KDV’den muaftır) ve gümrük vergisi muafiyeti ( yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizatın ithali gümrük vergisinden muaftır) ile desteklenmektedir.
2) Bölgesel Teşvikler: Kars’ın da içinde yer aldığı 6. Bölge’de seçilmiş sektörlerde yatırım teşviklerinden yararlanmak için gereken asgari sabit yatırım tutarı 500.000 TL’dir.

3) Büyük Ölçekli Yatırım Teşvikleri: Seçilmiş yatırım alanlarında yapılacak ve asgari sabit yatırım tutarları 50 ile 1.000 milyon TL arasında değişen yatırımlara uygulanır.

4) Öncelikli Yatırım Teşvikleri: Seçilmiş yatırım alanlarında yapılacak yatırımlar 5. bölgede uygulanan bölgesel desteklerden faydalanabilir. Ancak bu yatırımlar, 6. bölgede yer almaları halinde bulunduğu bölge desteklerine tabidir.
5) Stratejik Yatırım Teşvikleri: Asgari sabit yatırım tutarı en az 50 milyon TL, katma değeri en az %40 (rafineri ve petrokimya hariç) ve ithalat bağımlılığı yüksek yatırımlara uygulanır.

Teşvik sistemi kapsamında 6. bölgede, asgari ücret dikkate alındığında, işveren yükü yaklaşık %40 oranında azalmakta ve 3.134 TL’den 1.925 TL’ye düşmektedir.

CAZİBE MERKEZLERİ PROGRAMI 

  • Program; Kars’ın da aralarında yer aldığı 23 ilde 2020’nin sonuna dek özel sektör tarafından yapılacak imalat sanayi, çağrı merkezi ve veri merkezi yatırımlarına sağlanacak ek teşvikleri kapsamaktadır.
  • Desteklenmesine karar verilen yatırımlar, enerji desteğinden ve teşvik sistemindeki 6. bölge desteklerinden yararlanır.
  • Program kapsamında Kars’ta desteklenen imalat sanayi yatırımlarında 4 milyon TL tutarında asgari sabit yatırım şartı aranmaktadır.
  • Yine program kapsamındaki destek unsurlarından yararlanabilmek için çağrı merkezi yatırımlarının asgari 200 kişilik istihdam sağlaması, veri merkezi yatırımlarının ise asgari 5.000 m² alan ihtiva etmesi gerekmektedir.
  • Enerji desteği içeren yatırımların aylık elektrik enerjisi giderlerinin azami %30’u, gerçekleşen sabit yatırım tutarının %25’ini aşmamak üzere üç yıl süreyle işletme bazında 10 milyon TL’ye kadar bakanlık bütçesinden karşılanabilir.

İHRACAT DESTEKLERİ (TİCARET BAKANLIĞI)

Ticaret Bakanlığı; iş birliği kuruluşlarına, ihracatçı KOBİ’lere (küçük ve orta büyüklükteki işletme) ve büyük ölçekli işletmelere çoğunluğu hibe şeklinde olmak üzere değişen oranlarda destek sağlamaktadır. 

KOSGEB DESTEKLERİ

  • 1990’da ilgili kanun ile kurulan KOBİ’lerin rekabet güçlerini geliştirmeye ve girişimcilik kültürünü yaygınlaştırmaya yönelik destekler sunarak KOBİ’lerin ülke ekonomisi içindeki paylarını artırmak amacıyla kurulan KOSGEB madencilik ve taş ocakçılığı, imalat, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı, su temini; kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetleri, inşaat, toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı, ulaştırma ve depolama, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri, bilgi ve iletişim, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler, idari ve destek hizmet faaliyetleri, kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor ve diğer hizmet faaliyetleri sektörlerini desteklemektedir. KOSGEB ilimizin de yer aldığı 6. bölgede işletmelere daha yüksek oranlarda çoğu hibe yoluyla ve bir kısmı da geri ödemeli olmak üzere destek sağlamaktadır. 
  • KOSGEB desteklerinden yararlanabilmek için ilgili işletmenin KOSGEB veri tabanına kayıtlı bir KOBİ olması ve desteklenen ilgili sektörlerden birinde faaliyet göstermesi gerekmektedir.
  • İlgili yönetmeliğe göre çalışan sayısı 250’nin altında ve yıllık net satış hasılatı (geliri) veya mali bilanço değeri (aktif toplamı) 125 milyon TL’yi aşmayan işletmeler KOBİ olarak kabul edilmektedir.
  • İlimizde bir işletme dışında tüm özel sektör yatırımları KOBİ niteliğinde olduğundan, bu destekler özellikle yeni ve genç girişimciler için önem arz etmektedir.

TKDK DESTEKLERİ

  • 2007 yılında kırsal kalkınmayı hızlandırmak amacıyla o dönemki Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’na bağlı olarak kurulan TKDK, halihazırda 42 ilde faaliyet göstermektedir. Kırsal kalkınma (IPARD) programı dahilinde Türkiye’nin devlet katkısını ve ağırlıklı olarak AB fonlarını yatırımlara aktaran kurumun koordinatörlüklerinden birisi de ilimiz Kars’ta bulunmaktadır.
  • Kurum, yatırım tutarının %65’ine kadar hibe desteği sağlayabilmektedir. Kamu tüzel kişilikleri hariç olmak üzere, ulusal kanunlarca tanınmış gerçek ve tüzel kişiler (Kamu hissesi %25’den fazla olan tüzel kişilikler uygun değildir), gerekli uygunluk koşullarını sağlamak kaydıyla yatırımı kapsamında yapacağı harcamalardan uygun kabul edilenlerin “kamu katkısı”ndan karşılanmasını talep edebilir.

SERKA DESTEKLERİ

  • Her biri düzey 2 bölgelerinde olmak üzere ülkemizdeki 26 kalkınma ajansından biri olan ve Ağrı, Ardahan, Iğdır ve Kars illerini (TRA2) kapsayan SERKA’nın merkezi ilimiz Kars’ta bulunmaktadır.
  • SERKA, kalkınma ajanslarının kuruluş hedeflerine uygun olarak bölgesel kalkınma dinamiklerini harekete geçirmek ve bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak amaçlarıyla 2006’da yasalaşan ilgili kanun kapsamında 2009 yılında kurulmuştur.
  • SERKA mali destek ve teknik destek olmak üzere iki tür destek sağlamaktadır. Mali destekler doğrudan finansman ve dolaylı finansman programları ile kullandırılır. Doğrudan finansman (hibe); proje teklif çağrısı yöntemiyle doğrudan finansman desteği, fizibilite desteği ve güdümlü proje desteği başlıklarıyla uygulanırken dolaylı finansman ise faiz desteği ve faizsiz kredi desteği başlıklarıyla uygulanır. Kurum, her çağrı döneminde öncelik verdiği farklı başlıklarla proje çağrısına çıkabilmektedir. SERKA ticari işletmelere destek sağlamakla beraber daha çok bölgede yatırım ortamının iyileştirilmesine odaklanmaktadır.
  • Proje teklif çağrısı yöntemiyle sağlanan doğrudan finansman desteği, Ajans’ın belirli dönemler itibarıyla planlanan destek programları kapsamında, proje karşılığı yararlanıcılara sağladığı mali desteklerdir.
  • Ajans, bölgenin kalkınması ve rekabet gücü açısından önemli fırsatlardan yararlanılmasına, bölge ekonomisine yönelik tehdit ve risklerin önlenmesine, bölgenin yenilik ve girişimcilik kapasitesinin geliştirilmesine yönelik projelerin fizibilite çalışmalarına doğrudan mali destek verebilir. Bu destek türünde proje teklif çağrısı usulü uygulanmaz. 
  • Güdümlü proje desteği, bölgesel gelişmenin hızlandırılması, bölgenin rekabet edebilirliğinin güçlendirilmesi ve bölgedeki iş ortamının iyileştirilmesi açısından önem taşıyan projelerin Ajans’ın öncülük etmesi ve koordinasyonu üstlenmesiyle gerçekleştirdiği destektir.
  • Faiz desteği, kâr amacı güden gerçek ve tüzel kişilerin ilgili aracı kuruluş ile Ajans arasında imzalanacak protokolde belirtilen nitelikteki projeleri için, ilgili aracı kuruluşlardan alacakları krediler karşılığında ödeyecekleri faiz giderlerinin, Ajans tarafından karşılanmasını öngören karşılıksız yardımdır.
  • Faizsiz kredi desteği, Ajans tarafından kâr amacı güden gerçek ve tüzel kişilerin ilgili aracı kuruluş ile Ajans arasında imzalanacak protokolde belirtilen nitelikteki projeleri için, ilgili aracı kuruluşlar eliyle kredi verilmesini ve bu mali desteğin Kalkınma Ajansları mevzuatında belirtilen usul ve esaslar dahilinde Ajans’a faiz ödenmeksizin taksitler halinde geri ödenmesini öngören karşılıksız yardımdır. 
  • Teknik destekler ise bölgedeki yerel aktörlerin bölgesel kalkınma açısından önem arz eden, ancak kurumsal kapasite eksikliği nedeniyle hazırlık ve uygulama aşamalarında sıkıntı ile karşılaştığı çalışmalarına Ajans’ın sağladığı desteklerdir.
  • Ajans’ın desteklerinden, programların içeriğine göre yerel yönetimler ve mahalli idari birlikleri, üniversiteler, meslek okulları, araştırma enstitüleri, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri, küçük sanayi siteleri, kaymakamlıklar, bakanlık il ve ilçe müdürlükleri, bakanlıklara bağlı kurum, kuruluş ve enstitüler, il özel idaresi, belediyeler belediyelere bağlı kar amacı güden şirketler, diğer gerçek ve tüzel kişiler (anonim şirketler, limited şirketler, şahıs şirketleri vb.) ve KOBİ’ler yararlanabilir.

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI DESTEKLERİ

Tarım ve Orman Bakanlığı, ilimiz Kars’ta Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) ve Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamında destek üst limitleri değişmekle beraber tarıma dayalı yatırımları hibe yoluyla desteklemektedir (KKYDP’ye ilişkin bilgiler 12. Etap içindir).

Ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı gözetiminde, üreticilerin tarımsal üretime yönelik finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla T.C. Ziraat Bankası A.Ş; gerçek veya tüzel kişi üreticilere, kredi üst limitleri aşılmamak suretiyle, bankaca uygulanmakta olan tarımsal kredi cari faiz oranlarında %25 ve %100 arasında değişen oranlarda indirim yaparak seçili hayvansal ve bitkisel üretim alanlarına yönelik tarımsal kredi kullandırılabilmektedir.

İŞKUR DESTEKLERİ

  • Türkiye İş Kurumu (İŞKUR); işsizleri, asgari ücretli çalışanları ve engellileri istihdam etmeleri halinde ve ilgili şartlar sağlandığı takdirde özel sektör işverenlerine değişen sürelerde İlave İstihdam Teşviki, Kadın, Genç ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Olanların Teşviki, İşsizlik Ödeneği Alanlara Yönelik Teşvik, Engelli İstihdam Teşviki ve Asgari Ücret Desteği başlıkları altında destekler sağlamaktadır. 
  • İlave İstihdam Teşviki: İmalat veya bilişim sektöründe faaliyet gösteren işyerlerinde ilgili döneme ait günlük brüt asgari ücretin sigortalının prim ödeme gün sayısıyla çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçmemek üzere, daha önce işsiz olan ilave istihdam edilecek her bir sigortalının ilgili üst limite kadarki prime esas kazanç tutarı için ödeyecekleri tüm primler ile damga ve gelir vergisi karşılanmaktadır. Diğer sektörlerde faaliyet gösteren işyerlerinde ilave istihdam edilecek her bir sigortalı prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanacak tüm primler ile damga ve gelir vergisi karşılanmaktadır. 
  • Kadın, Genç ve Mesleki Yeterlilik Belgesi Olanların Teşviki: 31.12.2020 yılına kadar işsiz olan kişileri istihdam eden özel sektör işverenlerinin prime esas kazanç üst sınırına kadarki sosyal güvenlik primi işveren payları İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmaktadır.
  • İşsizlik Ödeneği Alanlara Yönelik Teşvik: İşsizlik ödeneği alanların; işe alındığı tarihten önceki son altı aylık dönemde, prim ve hizmet belgelerinde bildirilen ortalama sigortalı sayısına ilave olarak işe alınması durumunda kişinin kalan işsizlik ödeneği süresince asgari ücret üzerinden hesaplanan sosyal güvenlik priminin %1’lik kısmı hariç olmak üzere tamamı İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmaktadır.
  • Engelli İstihdam Teşviki: Özel sektör işverenlerinin kontenjan dâhilinde veya kontenjan fazlası olarak ya da yükümlü olmadıkları halde engelli çalıştırmaları durumunda işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir engelli için asgari ücret düzeyindeki sosyal güvenlik primi işveren paylarının tamamı Hazinece karşılanmaktadır.
  • Asgari Ücret Desteği: 2019 yılı öncesi tescil edilen işyerleri için 2018 yılının aynı ayında prime esas günlük kazancı 102 TL (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümleri uyarınca toplu iş sözleşmesine tabi özel sektör işverenlerine ait işyerleri için 203 TL) ve altında bildirilen sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısı aşılmamak kaydıyla 2019 yılında cari ayda bildirilen sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısının, 2019 yılında tescil edilen işyerleri için ise destek kapsamına giren tüm sigortalıların toplam prim ödeme gün sayısının, 2018 yılı Ocak ila Kasım aylarında/dönemlerinde uzun vadeli sigorta kollarından bildirimi yapılan 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalı sayısı ortalaması; 500’ün altında olan işyerleri için günlük 5 TL, 500 ve üzerinde olan işyerlerinde ise 3,36 TL ile çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar asgari ücret desteği verilmektedir.

TÜBİTAK DESTEKLERİ

TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu); KOBİ’lere, büyük ölçekli işletmelere, yeni girişimcilere, ticaret ve sanayi odalarına, ihracatçı birliklere, Teknoloji Transfer Ofisleri’ne (TTO), Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’ne (TGB), Yeterlik kararı verilen Araştırma Altyapıları’na (AA), üniversitelere, organize sanayi bölgelerine ve teknoparklara çoğunluğu hibe şeklinde olmak üzere sanayi faaliyetlerine yönelik değişen oran ve tutarlarda destek sağlamaktadır.